Hem bireysel hem de toplumsal psikolo

jinin ve antropolojinin konusu olan kıskançlık, cinsel yaşam alanında önemli etkileri olduğu, ciddi sonuçlar doğurdu­ğu halde, bütünüyle cinsellik alanı içinde ele alınması mümkün olmayan, diğer yaşam alanlarında da kendini belli eden en karmaşık insan olgulârındandır. Yine de, cinsel alanda insan davranışlarını belirlemesi, etkilerinin fizyolojik işlevlere kadar uzanabiimesi, hâttâ kalıcı ruhsal saplantılara ve hastalıklara yol açabilme­si, kıskançlığın cinsel yaşam bağlamı içinde incelenmesini zorunlu kılmakta­dır.

Burada kıskanma ile kıskançlık arasın­daki önemli ayırıma işaret etmek gerekiyor. Kıskanma, insanın yitirme, yoksun kalma, yenik düşme gibi endişelerle bağlantılı olarak belli bir şey ya da konu karşısında aşırı duyarlılığa kapılması, dikkat ve ilgisini söz konusu şeyin çevresinde yoğunlaştırmasıdır. Unutulmaması gereken, kıskanmanın temelinde hep bir endişenin bulunduğu­dur. Bu endişe somut nedenlere dayalı olabileceği gibi, tamamiyle bir yakıştır­maca, soyut bir kuruntu ürünü de olabilir.                                •

ÇoÄŸu antropologlara göre bu endiÅŸe ve onun tepkisel sonucu sayılan kıskanma, insanın kendi türüne özgü en ilkel, belkr en vazgeçilmez yaÅŸam dürtülerinden biridir. YaÅŸam mücadelesinde kendini, kendi türünü ve kendi yakınlarını koruma ve kollama içgüdüsü çoÄŸu za.man bu endiÅŸe ve onun tepkisel sonucu olan kıskanma sayesinde canlılı­ğını korur. Ä°nsanlarda en küçük yaÅŸam birimi olarak bilinen “aile”, yani erkek, diÅŸi ve yavrulardan oluÅŸan doÄŸal yaÅŸam beraberliÄŸi, kıskanma içgüdüsü sayesin­de ayakta kalmakta, dağılmaktan ve bozulmaktan kurtulmaktadır. Kıskanma, endiÅŸe ile baÄŸlantılı olan bir sevme, baÄŸlanma, ilgilenme ve kol kanat germe ifadesidir. Bu nedenle, aşırı ölçülere varmadığı ve sakıncalı sapmalara uÄŸra­madığı sürece günümüzün iliÅŸkilerinde de olumlu yönde deÄŸerlendirilmesi doÄŸru olacaktır. Bir annenin yavrularıyla ve eÅŸiyle iliÅŸkide belli bir içgüdüsel endiÅŸe taşıyarak onları kıskanması, onlara baÄŸlılığının doÄŸal ve saÄŸlıklı göstergele-rindendir.

Kıskanma dürtüsünün doÄŸal ve saÄŸlıklı karakterinden uzaklaÅŸarak yerleÅŸik sap­lantılar halini alması, hâttâ kimi durumlarda “nevroz” kimliÄŸine bürün-mesi, kıskançlık olarak adlandırılır. Böyle durumlarda, bu tepkisel davranış biçimine neden olan endiÅŸe çeÅŸitli dış

etkilerle dev boyutlara ulaÅŸmış olabilir. Kıskançlığın söz konusu olduÄŸu çoÄŸu durumlarda bu endiÅŸe, kiÅŸinin ruh ve sinir yapısında giderilmesi son derece güç bir tahribata yol açmıştır, Bunun; sonucunda, kıskançlık saplantısı biçi­minde ruhsal yapıya yerleÅŸen bu tepkisel davranış, giderek bir huy haline gelir. Öyle ki, endiÅŸeye neden olan ortam ve koÅŸullar ortadan kalksa da kıskançlık saplantısı kendi başına sürüp gidecektir. YerleÅŸmiÅŸ bir kıskançlık saplantısının kökenini çoÄŸu kimselerin çocukluk döneminde aramak, genellikle doÄŸru sonuçlara götürecektir. Anne, baba,’ kardeÅŸler ya da diÄŸer çocuklarla iliÅŸkilerde çocukluk döneminde sürüp gitmiÅŸ dengesizlik ve bozukluklar eÄŸer belli endiÅŸelerin yerleÅŸmesini hazırlamış-sa, sonuç çoÄŸu zaman bir kıskançlık saplantısı ÅŸeklinde kendini ortaya koya­caktır. Demek ki, sürüp giden bir yitirme endiÅŸesinin yerleÅŸmesi karşısında anne babaların özellikle dikkatli olması gerek­mektedir. Çünkü böyle bir endiÅŸenin ve onun doÄŸal-tepkisi olan kıskançlığın bir saplantı ÅŸeklinde yerleÅŸmesi ileride cinsel iliÅŸkilere ve evlilik ortamına kadar uzanacak, bunları olumsuz yönde etkile­yecektir.

Çocukta endişe nasıl yerleşir? insan yavrusu, yakın ilgiye, sevgiye ve korunmaya çok büyük bir gereksinme

duyar. Anne, baba ve diğer yakınların bu konuda ihmalci tutumları çocukta belli endişe eğilimlerinin filizlenmesine yol açar. Her canlı gibi insan yavrusu da sevgi, ilgi ve benimseme potansiyeli İle donanmıştır. Bu potansiyelin şu yada bu şekilde karşılıksız bırakılması, ruhsal gelişmede sapmalara ve dengesizliklere yol açacaktır.

Çocuklarda görülen ilk kıskançlık belirti­lerinin b|r bölümü, ikinci bir çocuğun doğumundan sonra anne ve babayla ilişkilerin değişmesi, ya da değişeceği endişesiyle ilgilidir. İlk çocuk doğumdan sonra birdenbire anne ve babanın ilgisini küçük kardeşiyle paylaşmak durumunda olduğunu farkederek kendisi için çok değerli bazı şeyleri yitirmekte olduğu korkusuna kapılabilir. Eğer bu durumun sorumlusu olarak kardeşini görürse ona karşı, anne ve babasını görürse onlara karşı kıskançlık tepkisi geliştirebilir. Bunun zaman geçmeden giderilmesini sağlamak elbette anne ve babanın görevidir.

Kıskançlık gibi “defensif” bir tepkinin ortaya çıkmasına neden olabilecek diÄŸer durumlardan biri de, çocuÄŸun kendini yakından tanıdığı bir baÅŸka çocuÄŸun yerine koymak istemesidir. BaÅŸka ço­cukların anne babalarıyla iliÅŸkileri çocu­ğun dikkatini çekecektir. KarşılaÅŸtırma yoluyla çocuk, kendi aile ortamındaki bazı yetersizliklerin, eksikliklerin kolay­ca farkına vararak endiÅŸeye kapılmaya baÅŸlayabilir. Bunun sonucunda anne-ba-basına ve diÄŸer yakınlarına karşı huysuzluk ve hırçınlık nöbetlerine kapı­labilir. Böyle durumlarda anlayışlı olmak ve sorunun kaynağına inmeye çalışmak doÄŸru olacaktır.

Anne ile baba arasında sürüp giden geçimsizlik ve çekişmeler de çocuk üzerinde belli bir endişe etkisi yaratmak­tan geri kalmaz. Böyle durumlarda çocuğun tepkisi dışa dönük bir hırçınlık

ÅŸeklinde deÄŸil, belki de daha çok bir “bastırma” faaliyeti ÅŸeklinde olabilir. Kıskançlık tepkisi her zaman dışarıya, yönelik bir hırçınlık ÅŸeklinde olmayabilir. Bazı durumlarda kaybetme ya da yoksun bırakılma endiÅŸesini taşıyan kiÅŸi, tepkiyi bastırma yoluna gidecektir. Bu “bastır­ma” da sürekli olduÄŸu taktirde karmaşık saplantılara ve ruhsal dengesizliklere yol açabilir. ÖrneÄŸin çocuÄŸun - kendine güveninin ve yaÅŸama içgüdülerinin geliş­mesini engelleyebilir. EÅŸler arasındaki iliÅŸkide kıskançlık konusunun ön plana çıktığı bazı özel durumlar vardır. Bunlardan bazıları, örneÄŸin gebeliÄŸin son dönemleri, uzunca .ayrılık dönemleri, aşırı çalışma ve iÅŸ düşkünlüğü, arkadaÅŸ ve dost çevreleriy­le aşırı sıkı fıkı olma eÄŸilimi, zaman zaman baÅŸka türden iliÅŸkilerin ön plana geçmesi, aşırı yorgunluk ve çeÅŸitli sıkıntıların   çeÅŸitli   nedenlerle   sürüp

gitmesi, v.b.’dir. Böyle durumlarda söz konusu kıskançlık belirtileri biraz da somut nedenlere dayandıklarından, ko­şulların deÄŸiÅŸmesiyle birlikte er geç ortadan kalkacaklardır. Ancak, eÅŸler arasında temelde betli bir uyumsuzluÄŸun ve geçimsizliÄŸin söz konusu olduÄŸu, bunun da doÄŸal olarak çeÅŸitli ihmallere yol açtığı durumlarda kıskançlık tepkisi zamanla yer ederek karakterin ayrılmaz bir parçası haline gelebilir. Buraya kadar sayılanlardan farklı bir neden ise, aÅŸağılık duygusu ya da endiÅŸesidir. Böyle bir endiÅŸe, ya bedensel ya da toplumsal kaynaklı olabilir. ÖrneÄŸin, birisinin boyu kısa, vücudu aşırı ÅŸiÅŸman, gözleri ÅŸaşı, saçları dökülmüş, v.b. olduÄŸu için bu KiÅŸi çevresindekilerin de olumsuz katkı­larıyla bir tür aÅŸağılık endiÅŸesi geliÅŸtire­bilir. Bunun sonucu “bastırma” olayıyla baÄŸlantılı olarak belli bir eziklik olabile

ceği gibi, yakınlara ve özellikle cinsel eşe karşj kıskançlık olarak da belirebile-cektir. Kendilerinde herhangi bir beden­sel kusur olduğu düşüncesine takılan kimseler, sevdiklerini, özellikle eşlerini bu nedenle başkalarına kaptırmak endi­şesini besledikleri için, bunu bir kıskançlık duygusu haline getirebilirler. Hâttâ özellikle bazı kadınlar, bedenen bir kusurları olmasına rağmen, diyelim ki göğüsleri küçük olduğu, ayakları fazla iri sayıldığı, burunları çirkin kabul edildiği için, başka yan etkenlerin de katılmasıy­la eşlerinin hayatını kıskançlık yüzünden zehir edebilirler. Bu gibi durumlar, daha ziyade hatalı toplumsal yargıların ve zayıf kalmış, tam gelişmemiş ruhsal kişiliğin sonucudur.

Erkeklerde”" durum biraz daha’farklı sayılır. Burada toplumsal etkinlik ön-plana çıkar. Pısırık bir kiÅŸilik, yetersiz parasal olanaklar, yetersiz kültür düze­yi, v.b. erkekte eÅŸini daha iyi durumdaki bir baÅŸkasına kaptırma endiÅŸesini hazır­layabilir. Bunun sonucu birçok hâllerde kıskançlık olacaktır.

Posted on Kasım 20th, 2007 tarafından admin
Filed under: Cinsel Sağlık